Hà Nội, hồng đỏ cốm xanh và những mùa trung thu cũ...

i nói Thủ đô chỉ có mùa đông và mùa hè là người ta nhầm hẳn. Hà Nội có thể chỉ lớt phớt chút mùa xuân những ngày ra Giêng, nhưng cái tiết thu dễ chịu thì kéo dài trong khoảng quãng đầu 04 tuần 9 đến giữa 04 tuần 11.

Hà Nội lúc này đã hết những đợt nắng nóng kéo dài hay những trưa hè bước ra đường thôi cũng thấy hầm hập. Thời tiết dịu dàng, trong veo, tối ập xuống sẽ hơi lạnh. Trời vừa hửng nắng khi sáng sớm, đến trưa lại có thể mưa ào một cái như trút hết cái oi oi xuống mặt đất. Đi ra tuyến đường chẳng hề lo che đậy phổ quát như tầm giữa tháng 6, 04 tuần 7 nữa, vậy nên tâm trạng cũng hoan hỉ hơn.

Đa dạng người ấy mùa thu chỉ đơn giản là vì thứ tiết trời nữ tính, sung sướng ấy thôi. Người lại nhớ đôi ba món tiến thưởng vặt của mùa thu, nào hồng, nào cốm. Nhưng Thủ đô vào thu, trong khi xã Hàng Mã khởi đầu lấp láy màu đỏ đèn lồng, hay những tiếng trống kêu cạch cạch khó tính bắt đầu nhiều dần, thì cũng là lúc người ta nhìn nhau nói: Lại một mùa Trung thu... Chắc chỉ độc nhất vô nhị có Tết Trung thu là cái Tết có thể biến đám người lớn biến thành bè cánh con nít, dù chỉ bằng những ký ức của những ngày đã cũ.

Những kỷ niệm của lũ người lớn bây chừ về Trung thu ngày xưa ấy bao giờ cũng có những đêm rước đèn, hay buổi phá cỗ trong sân nhà số đông. Đấy là cái thời chưa có máy tính bảng, tivi đôi khi cả xóm xem gạnh của một nhà, là cái thời mà cứ buổi tối - bầy trẻ em ăn nhanh nhẹn bát cơm để ùa ra sân chơi. Mà thật ra khiến cho gì có đồ chơi, không biết quý khách thế nào, chứ tôi thường hay bứt lá rồi ngồi xé bé nhỏ ra, giả vờ khiến cho lang y đang bốc thuốc, rồi khám bệnh cho thằng bạn hàng xóm. Đồ chơi không có, thế nên mỗi đêm Trung thu giống như một đại tiệc linh đình trong mắt bằng hữu trẻ con ngày ấy.

Trong khoảnh sân rất ốm thôi, bác bỏ Tổ trưởng tổ dân thị trấn cùng đại chúng kê một cái bàn mica đặt giữa sân, phủ tấm khăn trải bàn màu xanh, ở trên tuy nhiên là những thức tiến thưởng mùa Trung thu mà đứa trẻ nào cũng thuộc làu: Một con chó lông xù bằng bưởi, một đĩa hoa quả tình to mà tôi nhớ nhất là có phổ biến quả hồng ngâm, chuối, rồi cốm non được bọc độc đáo trong lá sen, rất nhiều kẹo và bánh quy, và dĩ nhiên là bánh nướng, bánh dẻo, rồi thì vài ba con lợn bánh nướng béo núc đặt trong giỏ đỏ - quà.

Bữa cỗ Trung thu năm ấy chỉ vỏn vẹn có thế, nhưng tôi nhớ như in cảm giác phấn khởi của chính mình khi ấy. Tôi thích tới mức cứ nhấp nhổm từ khi các chưng trong xóm mới… bê cái bàn ra sân. Nhớ nhất là hình ảnh của mình ngồi trên cái ghế nhựa, bao quanh là các anh chị lớn, mấy đứa bằng tuổi và cả bạn bè chíp hôi đòi bế - rất nhiều đang ngồi quanh co chiếc bàn mica nhỏ dại được phủ vải xanh, phấn khởi giành giật nhau từng cái kẹo, từng miếng bánh hay con cá dẻo. Chẳng có nhạc xập xình, cũng chẳng có Tivi chiếu phim hoạt hình, thứ can dự tới điện độc nhất vô nhị là ánh đèn tiến thưởng được mắc vội trong khoảng chiều. Âm thanh duy nhất là tiếng cười nói huyên náo của cộng đồng con trẻ, và tiếng trống tiến công rời rạc khó nắm bắt khi cái trống rơi vào tay một đứa nhỏ dại. Những mảnh ký ức rất nhỏ tuổi, cũng không liền mạch, nhưng cảm xúc thì tới hiện nay nghĩ lại, vẫn còn có thể thấy sự rét mướt và thú vui trong sáng kỳ lạ len lỏi và đập thình thịch miên man trong trái tim với tốc độ cao chán của một kẻ trưởng thành.

Có một năm, trong xóm không doanh nghiệp phá cỗ, nhưng mẹ đưa tôi và nhì đứa nữa trong xóm đi một vòng nói quanh nói quẩn phố để rước đèn. Thật ra rước đèn là một hoạt động rất… với tốc độ cao chán với một đứa trẻ em, chỉ dễ chơi là cầm chiếc đèn lồng và đi lòng vòng phố thôi mà. Nghĩ lại cũng thấy lạ, sao hồi đấy lại thích thế? Đèn lồng của tôi tuân theo hình một hero hoạt hình mà tôi không nhớ nổi tên nữa, khiến cho bằng giấy xếp màu hồng, rất xinh. Chúng tôi cứ thế đủng đỉnh rãi đi trên con đường nhấp nhoáng ánh bạc của trăng, vừa đi vừa thì thầm, trong lào xào lá cây đu đưa giữa cái tiết trời êm dịu, lanh tanh của một đêm mùa thu. Hiện nay, khi viết những dòng này vào một đêm bốn tuần 9 giao mùa, tôi vẫn nhớ như in hình ảnh chiếc đèn lồng toả ra thứ ánh sáng quà dễ chịu thế nào, và những câu chuyện luyên thuyên của mẹ, của tôi và nhì đứa rạng rỡ kia vui ra sao.

Có nhẽ, ngoài Tết ra thì chỉ có Trung thu mới làm người ta có đa dạng cảm xúc nhớ thương, hoài niệm về một thời tuổi thơ như thế. Chỉ khác một vấn đề, Tết gợi về nỗi nhớ thương sum vầy, về gia đình, về những cột mốc trong cuộc thế mỗi người. Còn Trung thu lại gợi nhắc một cái gì đấy đứng chênh vênh giữa lằn ranh mãnh của thú vui nhẹ nhàng và sự nuối tiếc nuối. Một cảm giác vừa hân hoan khi nhân thức rằng một phần đẹp tươi của tuổi thơ vẫn hiển hiện, và một rung động trầm bi quan nhắc ta rằng cả một thơ ấu đã lùi xa, yên ả và chẳng bao giờ có thể quay lại được nữa.

Thật ra, tôi vốn là một kẻ cực cam đoan trong việc nhìn những cái gì truyền thống bị lai tạp giữa những gì tân tiến. Tôi ghét đặc thứ bánh trung thu được nhồi nhét nào vi cá, hồng sâm, bào ngư, hay vỏ bánh chocolate, bánh trung thu thạch? Tôi không chê chúng chán, tôi chỉ cho rằng chúng là một loại bánh đắt tiền nào đó đội lốt bánh nướng, bánh dẻo. Bánh trung thu ngon có khi chỉ mua hết một vài chục nghìn ở mấy xí nghiệp trái cây quốc doanh. Những chiếc bánh chỉ nhân hạt sen xát, hay nhân đậu xanh, ở trong có 1-2 quả trứng muối. Nhắc mà thèm, chỉ thứ bánh đấy mới xứng đáng được gọi là bánh trung thu, mới xứng đáng được bày lên những mâm cỗ trông trăng, hay đặt cạnh ly trà mạn thơm như một vườn hoa sen. Thứ bánh mà chỉ cắn một miếng thôi, cả một mùa Trung thu, cả một tuổi thơ sẽ tức thời ùa về như nghìn vạn mảnh kỷ niệm vỡ bán ra trong trí não.

Có nhẽ quan niệm tương tự ở giữa kỷ nghuyên này là có đôi phần ích kỉ, là khốt ta bít và không nhân thức dung hoà với trị giá hiện đại. Nhưng nói thật đi xem nào, là một kẻ đã trải qua những mùa Trung thu có điều kiện kinh tế eo hẹp với con chó lông xù bằng bưởi và cái đèn cù óng ánh xanh đỏ, bạn có thấy Trung thu phù hợp tí nào với mặt nạ đủ màu, hay những món đồ chơi bóng bẩy du nhập không? Bạn có thấy, Trung thu có thể kết đôi với những thứ bánh nướng nghìn lớp, bánh nướng nhân phô mai hay bánh dẻo nhân mứt hay không? Chẳng tới nỗi là tức giận trào dâng, nhưng cam đoan những thứ đó không hề là Trung thu của Bắc Việt, chẳng phải là Trung thu mà trái tim bạn vẫn khắc khoải nhớ thương và réo rắt báo động mỗi khi gió heo may về.

Chẳng thể đổ tại cho bạn nào, cái sự cực đoan ấy là một sự cực cam đoan cực kì ích kỷ của đám người lớn chúng ta. Anh em con trẻ thời tiến bộ hình thành giữa kĩ nghệ và những trị giá mới, và chẳng ai bảo chúng rằng chỉ ngồi phá cỗ trông trăng với nhau thôi cũng là một nụ cười phải kì vọng, cũng chẳng bạn nào nói rằng chỉ cầm đèn lồng và đi nói quanh khu thị trấn vào một đêm sáng trăng thôi cũng ghim lại một kỷ niệm mà có thể 10 năm, 20 năm nữa lớn lên - chúng sẽ nhớ về với một thú vui.

Nhưng càng cực đoan, ta càng cố kéo lại những hình ảnh tuyệt đẹp của Trung thu ngày trước, để số đông con nhỏ trông thấy và được một lần nếm trải dư vị giản đơn mà rất hạnh phúc ấy. Chắc sẽ chẳng bao giờ, những món đồ chơi loè loẹt sẽ thay thế được đèn ông sao và những chiếc mặt nạ Thị Nở bằng giấy bồi, bởi dù cuộc xâm lấn của chúng có mạnh mẽ tới đâu đi nữa, thì ít ra cũng sẽ có những người vẫn nhớ về ngày xưa, sẽ cầm chúng lên và đặt tham gia tay những em nhỏ dại, chú ý như thể trao lại một mảnh tuổi thơ của bản thân.

Ngay cả bài viết này cũng vậy, cả bài viết này cũng là của một kẻ đang cố sắm cho bản thân những sự đồng cảm, như một tiếng gọi xuống miệng giếng sâu để lắng nghe lời hồi đáp với những hoài niệm, khi một mùa Trung thu đã lại về, và những trái tim của người đã lớn lại đập miên man, day kết thúc nhớ về một ấu thơ cute đã để lại mãi đằng sau…

Tham khảo thêm: máy phát điện