TP.HCM làm sai luật khi ứng trước 9 triệu đô la cho Đa Phước

Số tiền 9 triệu đô la được UBND TP.HCM ứng trước cho chủ đầu tư Khu câu kết xử lý rác Đa Phước ngay trong khoảng khi khai triển đã đứng trước rộng rãi câu hỏi về mục đích thật sự của nó.

Để thực hiện công trình bãi rác Đa Phước, Công ty Giải quyết Chất thải vn (Vn Waste Solutions - VWS) được UBND TP.HCM giao 128 ha đất không thu tiền sử dụng đất cũng không thu tiền thuê đất trong vòng 50 năm. song song VWS còn được TP.HCM ứng trước 9 triệu đô la Mỹ. Nhà đầu tư đề xuất TP chia làm cho 3 đợt:

Đợt 1: Ngày 10/6/2006 là 40% tương đương với số tiền 3,6 triệu USD.

Đợt 2: ngày 10/8/2006 là 30% tương đương với 2,7 triệu đô la.

Đợt 3: ngày 10/11/2006 là 30% tương đương với 2,7 triệu đô la Mỹ.

Khoản tiền 9 triệu đô la này ngay trong khoảng ban đầu đã được đặt dấu hỏi về tính mục đích. Dĩ nhiên ở mỗi lần giải trình California Waste Solutions (CWS, nhà đầu tư 100% vốn vào VWS) lại đưa ra một cách giải thích khác biệt và mục đích dùng không giống nhau.

Trong văn bạn dạng giải trình gửi lãnh đạo TP.HCM ngày 22/32005, CWS cho rằng việc nhà đầu tư bắt buộc TP ứng trước chi phí giải quyết rác 9 triệu đô la trong 6 bốn tuần đầu và đã có yêu cầu UBND TP.HCM và Sở Tài nguyên & Môi trường (TN&MT) chấp nhận.

Số tiền này sẽ được sử dụng để đầu cơ cho cục bộ chuỗi hệ thống cơ sở cơ sở vật chất của khu xử lý rác Đa Phước như san lấp nền, xây dựng nhà xưởng, văn phòng, đường nội bộ, vành đai đê bao… Số tiền ứng trước này là yếu tố kiện tiên quyết để nhà đầu tư có thể thu được sự bằng lòng của nhà băng Eastwest (Mỹ) dành khoản vốn tín dụng cho toàn cục đầu cơ cần thiết cho dự án.

Đồ họa: Phượng Nguyễn.

Đồng thời CWS thể hiện sự quan trọng số tiền ứng trước này hoàn toàn không có không may gì đối với TP.HCM vì thời kỳ 1 cần chi tiêu lên tới 30 triệu đô la Mỹ. Như vậy ngoài 9 triệu đô la tạm ứng nhà đầu tư phải chi thêm 21 triệu đô la Mỹ để tìm máy móc thiết bị công nghệ.

Đây là số tiền cao hơn phần nhiều so với khoản tạm ứng nên giả định có không may thì thiệt hại cho phía nhà đầu tư sẽ rất lớn và dù có rủi ro thì TP cũng phải cần có bãi chôn lấp phù hợp vệ sinh, giải trình của CWS nêu.

Tại cuộc họp ngày 9/5/2005 tại Sở Kế hoạch Đầu tư bàn về việc triển khai dự án tiếp diễn có quan điểm thắc mắc nên ngày 16/5/2005, VWS khiến văn bạn dạng tiếp tục giải trình về hạ tầng tính toán giá giải quyết rác và số tiền 9 triệu USD TP ứng trước,

CWS cho rằng tổng vốn dự kiến đầu cơ cho quá trình I là 32 triệu đô la. Ngoài việc chứng minh cho ngân hàng tài trợ thấy sự tâm huyết thi hành công trình, phiên bản thân số tiền 9 triệu đô la Mỹ cũng đóng góp vai trò quan trọng trong việc xây dựng chuỗi hệ thống hạ tầng cơ sở vật chất vững bền, dịch vụ tốt cho các hoạt động của khu xử lý rác.

Số tiền ứng trước này được chủ đầu tư tính trả lại cho TP phê duyệt việc giảm giá thành giải quyết rác từ 17,7 đô la Mỹ/tấn xuống còn 16,4 đô la Mỹ/tấn.

Ở lần giải trình thứ ba về tiến độ xây dừng của nhà cửa và tổng chi tiêu đầu tư của chủ công trình trong giai đoạn I nhà đầu tư CWS lại đưa ra lời giải thích khác về mục đích dùng khoản tài chính ứng trước này.

Chi tiết CWS nghĩ là do thời gian gấp rút nên nguồn nguồn vốn quốc tế chưa được vận động kịp thời. Đồng thời, do sự cần thiết xây dựng chuỗi hệ thống nhặt nhạnh và xử lý nước rò rỉ, việc xây đắp cầu trong công đoạn đầu nên chúng tôi cần sự ứng trước của TP về chi tiêu giải quyết chất thải rắn trong 6 bốn tuần đầu, tương đương 9 triệu đô la.

Tới ngày 10/6/2005 UBND TP.HCM có văn bạn dạng gửi Sở Tài nguyên & Không gian (TN&MT) và Sở Ý tưởnrg & Đầu cơ (KH&ĐT) TP.HCM đồng ý về việc ứng trước 9 triệu đô la cho VWS để xây đắp cây cầu và nhà cửa cơ sở vật chất của dự án.

Dĩ nhiên, rộng rãi chuyên gia nguồn vốn thời điểm đó nghĩ là trong phù hợp đồng được ký kết giữa Sở TN&MT và VWS, vào ngày 28/2/2006 khoản tiền 9 triệu đô la được gọi là khoản tiền "trả trước" thay vì “ứng trước” như công bố phân tích khả thi của dự án bãi rác Đa Phước trước đó.

Theo một chuyên gia kinh tế không gian, việc này không phù hợp với luật Kế toán và trái với luật Ngân sách. Khoản tài chính trả trước và ứng trước 9 triệu USD là hai khái niệm khác biệt.

Bởi lẽ, ứng trước thì phải trả lại, còn trả trước được xem là khoản đầu tư vào hạ tầng hạ tầng dự án (không phải trả lại). Tương tự nhì khái niệm khác biệt này dẫn đến nhiều thắc mắc công bố tìm hiểu khả thi của công trình có được cơ quan có thẩm quyền bằng lòng không?

Bãi tập trung và giải quyết rác Đa Phước hoạt động 24/24h với những đoàn xe nườm nượp nối đuôi nhau lên đỉnh. Ảnh: Tiến Tuấn.

Về khoản tiền ứng trước 9 triệu USD của UBND TP cho nhà đầu tư đã được rộng rãi tổ chức ban ngành nghề cân nhắc về mục đích cũng như chừng mực rủi ro. Duyệt những văn phiên bản giải trình chưa rõ ràng và đôi chút mâu thuẫn của nhà đầu tư thì khoản tài chính ứng trước này cũng không chiếm được sự đồng thuận của phổ thông doanh nghiệp liên quan. 

Năm 2009 Kiểm toán Nhà nước khẳng định việc TP.HCM sử dụng 9 triệu đô la Mỹ từ nguồn kinh phí tương lai môi trường lâm thời ứng cho VWS đầu tư xây dựng dự án bãi giải quyết chất thải Đa Phước là sai luật pháp của Luật ngân sách nhà nước.

Theo Sở Tài chính yếu tố này không chấp chiếm được vì thời gian thu hồi (trừ vào chi phí giải quyết rác quá dài từ 22-24 năm nên rủi ro lớn. Chi phí xử lý/tấn rác (sau khi giảm trừ) không biểu thị đúng số tiền ngân sách phải chi (tạo cảm giác giá rẻ).

Sở Tài chính kiến nghị chi phí xử lý/tấn rác phải biểu lộ đúng giá trị (không giảm trừ), việc hoàn trả số tiền 9 triệu USD được cấn trừ tham gia số tiền ngân sách phải trả tiền chi tiêu xử lý rác tháng, quý, năm hoặc theo lịch hoàn trả lâm thời ứng được nhị bên ký hợp đồng.

Để giảng nghĩa về 9 triệu đô la ứng trước trong văn bạn dạng gửi Bộ Kế hoạch & Đầu tư UBND TP.HCM nghĩ rằng: “Theo nhà đầu tư, việc TP ứng trước làm nhà cung cấp vốn cho công trình thêm tin tưởng tham gia tính khả thi của công trình. Nhưng ngoài yếu tố tâm lý ra, phân tích các tài liệu nguồn vốn của dự án cho thấy thực chất 9 triệu đô la ứng trước sẽ làm cho giảm chi phí đầu cơ của công trình xuống một khoản tài chính khoảng 13,5 triệu đô la. Trong khoảng đó, làm cho giảm đơn giá xử lý rác trong khoảng 16,96 đô la Mỹ/tấn xuống còn 16,4 USD/tấn”

Đương nhiên Bộ Ý tưởnrg & Đầu cơ trong kiếm được xét gửi Thủ tướng ngày 12/7/2005 nghĩ rằng việc ứng trước 9 triệu đô la Mỹ cho nhà đầu tư là chưa có đủ cơ sở, đề xuất lưu ý phù hợp với luật ngân sách và công trình được cấp có thẩm quyền chuẩn y.

Trong khi đó trong công bố bổ sung của Bộ Ý tưởnrg & Đầu tư gửi Thủ tướng ngày 24/10/2005 cho rằng việc ứng trước 9 triệu đô la Mỹ là một khoản hỗ trợ đầu tư rất lớn so với tổng nhu cầu đầu tư giai đoạn I của dự án (30 triệu đô la). Về bản chất khoản vốn ứng trước này có thể xem là khoản vốn vận động để đầu cơ của dự án.

Dù mục đích thực sự của việc ứng trước 9 triệu đô la vẫn chưa được cắt nghĩa rõ ràng và nhất quán nhưng lên tiếng kiểm toán đã khẳng định khoản chi này là sai qui định. Chi tiết, năm 2009 Kiểm toán Nhà nước chắc chắn việc TP.HCM dùng 9 triệu đô la Mỹ từ nguồn kinh phí tương lai không gian nhất thời ứng cho VWS đầu cơ xây dựng dự án bãi xử lý chất thải Đa Phước là sai pháp luật của Luật ngân sách nhà nước.

Theo Kiểm toán Nhà nước, Công ty TNHH Giải quyết chất thải vietnam là công ty 100% vốn nước ngoài, phải có vốn đầu tư, sử dụng kinh phí ngân sách là không đúng.

Chi tiêu tổng cộng tính trên 3.000 tấn chất thải/ngày được nêu trong báo cáo nghiên cứu khả thi công trình Khu liên thích hợp xử lý chất thải Đa Phước đang ghi nhận danh mục “chi tiêu khác” chưa được rõ ràng và chiếm giữ một lượng tiền lên tới 88 triệu đô la Mỹ

Cụ thể tổng chi phí điều hành là 287,5 triệu đô la Mỹ trong đó bao gồm chi tiêu cho các hạng mục:

Chi tiêu vận hành bãi chôn lấp Chi phí khác	166,3 triệu đô la Mỹ hơn 36 triệu đô la
Vận tải chất thải rắn Chi phí khác	hơn 66 triệu đô la 14,6 triệu đô la Mỹ
Điều hành nhà máy phân loại  Chi phí khác	hơn 23 triệu USD 5 triệu USD
Vận hành nhà máy đóng gói compost Chi tiêu khác	4,8 triệu đô la 1 triệu đô la
Chi tiêu giải quyết nước rỉ  Chi tiêu khác	26,8 triệu USD   5,9 triệu đô la Mỹ
Chi phí đầu tư	107,5 triệu đô la Mỹ
Chi phí đóng bãi  Chi tiêu khác	28,2 triệu đô la 6,1 triệu USD
Trạm xử lý nước rò rỉ Chi phí khác	10 triệu đô la 2,2 triệu USD
Chi phí đầu cơ thiết bị cho bãi chôn lấp Chi tiêu khác	65,8 triệu USD 16,2 triệu đô la
Chi phí thiết bị khác	hơn 3,5 triệu USD
Tổng chi tiêu	287,5 triệu USD

Vấn đề đáng nói là trong mỗi hạng mục trên đều có mục ốm là “chi phí khác”, chiếm hữu đều đăn 22,09% của chi tiêu mỗi hạng mục. Tổng số tiền của danh mục chi tiêu khác này lên đến hơn 88 triệu đô la.

Yếu tố đặt ra chi tiêu khác ở đây là những chi tiêu gì với tỷ lệ lớn như vậy? Đồng thời chi tiêu này có được cộng tham gia để tính toán đơn giá xử lý rác hay không vẫn là yếu tố cần phải được khiến rõ.

Chọn Đa Phước giải quyết rác, TP HCM phung phá triệu USD Giá giải quyết một tấn rác của Đa Phước cao hơn khoảng 3 đô la Mỹ so với đơn vị khác. Mỗi năm ngân sách TP HCM phải trả thêm hơn 3 triệu đô la Mỹ để Đa Phước giải quyết hơn 1 triệu tấn rác.

Có thể bạn quan tâm: bơm chìm nước thải